O poradni‎ > ‎

Spis pojęć

WYJAŚNIENIE NIEKTÓRYCH SFORMUŁOWAŃ

UŻYWANYCH W NASZYCH OPINIACH I ORZECZENIACH

Spis treści

  1. 1 ZABURZENIA ROZWOJOWE
  2. 2 ODCHYLENIA ROZWOJOWE
  3. 3 SPECYFICZNE TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ
  4. 4 DYSLEKSJA ROZWOJOWA
  5. 5 DYSLEKSJA
  6. 6 RYZYKO DYSLEKSJI
  7. 7 DYSORTOGRAFIA
  8. 8 DYSGRAFIA
  9. 9 DYSKALKULIA
  10. 10 DEFICYTY ROZWOJOWE = DYSFUNKCJE PARCJALNE LUB FRAGMENTARYCZNE ZABURZENIA ROZWOJU
  11. 11 PROCESY POZNAWCZE
  12. 12 INTEGRACJA PERCEPCYJNO-MOTORYCZNA
  13. 13 ANALIZA I SYNTEZA
  14. 14 ANALIZATOR WZROKOWY
  15. 15 ANALIZA I SYNTEZA WZROKOWA
  16. 16 PERCEPCJA WZROKOWA 
  17. 17 PAMIĘĆ WZROKOWA
  18. 18 PAMIĘĆ WZROKOWA BEZPOŚREDNIA
  19. 19 PAMIĘĆ OPERACYJNA
  20. 20 PAMIĘĆ SEKWENCYJNA
  21. 21 PAMIĘĆ WZROKOWA KRÓTKOTRWAŁA
  22. 22 KOORDYNACJA WZROKOWO-RUCHOWA
  23. 23 ANALIZATOR KINESTETYCZNO-RUCHOWY
  24. 24 PERCEPCJA WZROKOWO-PRZESTRZENNA = FUNKCJA WZROKOWO-PRZESTRZENNA 
  25. 25 ANALIZATOR SŁUCHOWY
  26. 26 PERCEPCJA SŁUCHOWA
  27. 27 PAMIĘĆ SŁUCHOWA
  28. 28 PAMIĘĆ SŁUCHOWA BEZPOŚREDNIA 
  29. 29 PAMIĘĆ FONOLOGICZNA
  30. 30 ANALIZA I SYNTEZA SŁUCHOWA
  31. 31 INTEGRACJA SŁUCHOWO-WZROKOWA 
  32. 32 LATERALIZACJA JEDNORODNA
  33. 33 LATERALIZACJA NIEJEDNORODNA 
  34. 34 LATERALIZACJA PRAWOSTRONNA 
  35. 35 LATERALIZACJA LEWOSTRONNA 
  36. 36 LATERALIZACJA NIEUSTALONA 
  37. 37 MOTORYKA DUŻA
  38. 38 GRAFOMOTORYKA
  39. 39 MOTORYKA MAŁA 
  40. 40 BŁĘDY SPECYFICZNE
  41. 41 DEKODOWANIE WYRAZÓW
  42. 42 LEKSYKALNE ROZPOZNAWANIE WYRAZÓW
  43. 43 ZAJĘCIA KOREKCYJNO-KOMPENSACYJNE 
  44. 44 ZAJĘCIA DYDAKTYCZNO-WYRÓWNAWCZE
  45. 45 MYŚLENIE ARYTMETYCZNE
  46. 46 PEDAGOGICZNA TERAPIA MATEMATYCZNA
  47. 47 DIAGNOZA FUNKCJONALNA
  48. 48 ROZWÓJ INTELEKTUALNY
  49. 49 ROZWÓJ NIEHARMONIJNY
  50. 50 SKALA SŁOWNA
  51. 51 SKALA BEZSŁOWNA
  52. 52 INTELIGENCJA PŁYNNA
  53. 53 INTELIGENCJA SKRYSTALIZOWANA
  54. 54 TRUDNOŚCI LOGOPEDYCZNE
  55. 55 WADA WYMOWY
  56. 56 SEPLENIENIE
  57. 57 ROTACYZM (RERANIE) 
  58. 58 KAPATYZM
  59. 59 MOWA BEZDŹWIĘCZNA
  60. 60 MUTYZM 
  61. 61 JĄKANIE 
  62. 62 ROZWÓJ JĘZYKOWY
  63. 63 ROZWÓJ ARTYKULACJI
  64. 64 OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY (ORM)
  65. 65 OPÓŹNIONY ROZWÓJ ARTYKULACJI
  66. 66 SPECYFICZNE ZABURZENIA MOWY I JĘZYKA (SLI od ang. Specyfic Language Impairment)
  67. 67 ROZWÓJ ARTYKULACJI ADEKWATNY DO WIEKU
  68. 68 ELIZJE 
  69. 69 METATEZY
  70. 70 UPODOBNIENIA
  71. 71 UPRASZCZANIE GRUP SPÓŁGŁOSKOWYCH
  72. 72 DYSFUNKCJA JĘZYKA
  73. 73 NIEPRAWIDŁOWY SPOSÓB POŁYKANIA
  74. 74 ARTYKULACJA
  75. 75 GŁOSKA, LITERA
  76. 76 APARAT ARTYKULACYJNY (narządy artykulacyjne, artykulatory)
  77. 77 APARAT FONACYJNY
  78. 78 APARAT ODDECHOWY
  79. 79 PRAWIDŁOWY TOR ODDECHOWY
  80. 80 NIEPRAWIDŁOWY TOR ODDECHOWY
  81. 81 NAWYKOWE ODDYCHANIE PRZEZ USTA


ZABURZENIA ROZWOJOWE

To zaburzenia charakteryzujące się zniekształcaniem funkcjonowania społecznego, poznawczego, ruchowego i językowego.

Do zaburzeń rozwojowych należą: niedosłuch, niesłyszenie, niewidzenie, niedowidzenie, niepełnosprawność ruchowa, upośledzenie umysłowe, autyzm, niepełnosprawności sprzężone, zaburzenia psychiczne, niedostosowanie społeczne.   Uczniowie z wyżej wymienionymi zaburzeniami wymagają stosowania specjalnej organizacji nauki, dlatego otrzymują orzeczenie do kształcenia specjalnego.

ODCHYLENIA ROZWOJOWE

Są to indywidualne opóźnienia rozwoju w stosunku do norm , nie będące zaburzeniami z uwagi na niewielkie nasilenie objawów, ograniczony zakres i czas trwania.

SPECYFICZNE TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ

To specyficzne, rozwojowe zaburzenia umiejętności szkolnych i zaburzenia w uczeniu się. Osoby te należą do uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

DYSLEKSJA ROZWOJOWA

To specyficzne trudności w czytaniu (dysleksja), trudności w opanowaniu poprawnej pisowni (dysortografia), niski poziom graficzny pisma (dysgrafia). Określenie rozwojowe oznacza, że trudności te występują już od początku nauki szkolnej.

DYSLEKSJA

Są to specyficzne trudności w czytaniu. U podłoża tych trudności leżą zaburzenia funkcji poznawczych.

RYZYKO DYSLEKSJI

Obecność symptomów dysharmonijnego rozwoju psychoruchowego dziecka (deficyty rozwoju funkcji uczestniczących w czynności czytania i pisania), które zapowiadają wystąpienie dysleksji rozwojowej.

DYSORTOGRAFIA

To trudności w opanowaniu poprawnej pisowni. Trudność ta przejawia się popełnianiem różnego typu błędów w pisowni. U podłoża tych trudności leżą zaburzenia funkcji poznawczych.

DYSGRAFIA

To trudności z opanowaniem poprawnej formy graficznej pisma.

DYSKALKULIA

To zaburzenia uczenia się matematyki. Jest to brak adekwatnego do wieku poziomu biegłości w procesach matematycznych, mimo inteligencji w normie, sprzyjających warunków edukacyjnych, braku zaburzeń emocjonalnych i odpowiedniego poziomu motywacji do nauki.

DEFICYTY ROZWOJOWE = DYSFUNKCJE PARCJALNE LUB FRAGMENTARYCZNE ZABURZENIA ROZWOJU

To opóźnienie rozwoju psychomotorycznego, wolne tempo rozwoju określonych funkcji. Deficyt mogą mieć różny zakres i dlatego

        wyróżnia się:

        — parcjalne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego – obejmują większy obszar
             np. : opóźnienie rozwoju motoryki dużej,

        — fragmentaryczne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego – obejmują 
             mniejszy obszar  np.: opóźnienie rozwoju w zakresie motoryki małej.

PROCESY POZNAWCZE

Służą do tworzenia i modyfikowania wiedzy o otoczeniu, kształtują zachowania i potrzeby. Procesy poznawcze podstawowe to uwaga, percepcja, pamięć. Procesy poznawcze złożone to myślenie, język.

INTEGRACJA PERCEPCYJNO-MOTORYCZNA

Zdolność do integrowania funkcji percepcyjnych i motorycznych (koordynowanie procesu odbioru informacji i organizowanie reakcji na te informacje).

ANALIZA I SYNTEZA

To ogół czynności polegający na rozłożeniu całości na poszczególne elementy składowe (analiza) oraz scalanie tych elementów w celu budowania całości obrazu (synteza). Operacje te dokonują się na poziomie mózgu. Czynności te dotyczą procesów poznawczych, analizy i syntezy doznań zmysłowych: wzrokowych, słuchowych, czucia, dotyku i ruchu.

ANALIZATOR WZROKOWY

Stanowi neurologiczne podłoże spostrzegania wzrokowego. Właściwe funkcjonowanie receptora wzroku umożliwia : prawidłowe widzenie i spostrzeganie oraz odróżnianie podobnych kształtów np.: klocków, liter, symboli.

ANALIZA I SYNTEZA WZROKOWA

To ogół czynności dokonywania rozkładu całości na poszczególne elementy składowe oraz scalania tych elementów w celu budowania całości obrazu. Czynności te dotyczą wzrokowych procesów poznawczych.

PERCEPCJA WZROKOWA 

Jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców wzrokowych, które znajdują się w naszym polu widzenia, a także ich interpretowania poprzez odniesienie do wcześniejszych doświadczeń. Wrażenie wzrokowe powstaje na siatkówce, natomiast rozpoznanie i interpretacja bodźca dokonuje się w mózgu.

PAMIĘĆ WZROKOWA

To zdolność do utrwalania i przypominania informacji podanej w formie wizualnej (czyli zapamiętywanie spostrzeżeń wzrokowych; zdolność do wzrokowego uczenia się) i dzięki temu przyswajania wiedzy. Uczniowie dyslektyczni często mają słabą pamięć wzrokową.

PAMIĘĆ WZROKOWA BEZPOŚREDNIA

To zdolność do zapamiętania i natychmiastowego odtworzenia spostrzeganego wzrokowo materiału. Zaburzenia pamięci krótkotrwałej są przyczyną trudności uczenia się z pamięci.

PAMIĘĆ OPERACYJNA

Zdolność do przyswajania i utrwalania określonych operacji w pamięci.

PAMIĘĆ SEKWENCYJNA

Zdolność do przyswajania, utrwalania i odtwarzania kolejności, porządku cyfr, pór roku itp.

PAMIĘĆ WZROKOWA KRÓTKOTRWAŁA

To zdolność do zapamiętywania i przechowywania informacji wzrokowych w czasie „ kilku minut” od spostrzeżenia (zobaczenia).

KOORDYNACJA WZROKOWO-RUCHOWA

Jest to zharmonizowane, dobre współdziałanie funkcji wzrokowych i ruchowo-manipulacyjnych. Dotyczy to współpracy funkcji wzrokowych z funkcjami kinestetyczno-ruchowymi, która pozwala na precyzyjne wykonywanie ruchów, zwłaszcza rąk, pod kontrolą wzroku.

ANALIZATOR KINESTETYCZNO-RUCHOWY

Jest to system (układ) dzięki któremu następuje odbiór i wykonywanie różnorodnych czynności motorycznych, np.: ruchy gałek ocznych podczas czytania, narządów mowy przy czytaniu, ruchów ręki przy pisaniu.

PERCEPCJA WZROKOWO-PRZESTRZENNA = FUNKCJA WZROKOWO-PRZESTRZENNA 

To odbiór i przetwarzanie (spostrzeganie) bodźców wzrokowych z uwzględnieniem ich ułożenia w przestrzeni, np.: liter, cyfr.

ANALIZATOR SŁUCHOWY

Stanowi on neurologiczne podłoże odbioru słuchowego. Służy do odbioru bodźców słuchowych, w tym dźwięków mowy, ich spostrzegania i zapamiętywania. Odgrywa w uczeniu się zasadnicza rolę ze względu na zaangażowanie:

        słuchu fonemowego, czyli zdolności różnicowania głosek, dzięki dokonywaniu
            analizy dźwięków mowy i odróżniania ich (np. głosek z-s, które brzmią podobnie,
            ponieważ różnią się tylko jedną cechą dystynktywną: dźwięcznością, stąd
            możliwość odróżniania słów takich jak koza-kosa).

        umiejętności fonologiczne, czyli operowania cząstkami fonologicznymi takimi
            jak głoski, sylaby.

PERCEPCJA SŁUCHOWA

Jest to zdolność do rozpoznawania i rozróżniania bodźców słuchowych i ich interpretowania w odniesieniu do wcześniejszych doświadczeń.

PAMIĘĆ SŁUCHOWA

Jest to zdolność do utrwalania i przypominania informacji usłyszanych (werbalnych i niewerbalnych).

PAMIĘĆ SŁUCHOWA BEZPOŚREDNIA 

Zwana również świeżą pamięcią to zdolność zapamiętywania i odtwarzania informacji (bodźców) słyszanych bezpośrednio po usłyszeniu.

PAMIĘĆ FONOLOGICZNA

Pamięć odpowiedzialna za przetwarzanie fonologiczne tzn. zapamiętywanie i prawidłowe odtwarzanie kolejności cząstek fonologicznych takich jak głoski, sylaby.

ANALIZA I SYNTEZA SŁUCHOWA

To ogół czynności dokonywania rozkładu całości na poszczególne elementy składowe oraz scalania tych elementów w celu budowania całości odbioru słuchowego. Czynności te dotyczą słuchowych procesów poznawczych.

INTEGRACJA SŁUCHOWO-WZROKOWA 

Jest to współdziałanie procesów słuchowych i wzrokowych.

LATERALIZACJA JEDNORODNA

Dominacja czynności ruchowych jednej ze stron ciała, np. : prawej ręki, oka, nogi.

LATERALIZACJA NIEJEDNORODNA 

Ustalona dominacja narządów ruchu i wzroku, jednakże nie po tej samej stronie, np.: dominacja prawej ręki i lewego oka.

LATERALIZACJA PRAWOSTRONNA 

Dominacja prawej strony ciała, prawej ręki, oka , nogi.

LATERALIZACJA LEWOSTRONNA 

Dominacja lewej strony ciała, lewej ręki, oka , nogi.

LATERALIZACJA NIEUSTALONA 

To brak dominacji określonej strony ciała, wyraża się jako oburęczność, obuoczność.

MOTORYKA DUŻA

Sprawność ruchowa całego ciała (w tym np. zdolność utrzymywania równowagi ciała, koordynacja ruchów kończyn podczas chodzenia, biegania, skakania, jeżdżenia na takich pojazdach jak hulajnoga, rower).

GRAFOMOTORYKA

Sprawność ruchowa ręki w zakresie czynności rysowania i pisania.

MOTORYKA MAŁA 

Sprawność ruchowa rąk w zakresie precyzji i szybkości ruchów.

BŁĘDY SPECYFICZNE

Błędy typowe dla trudności specyficznych, wynikające z zaburzeń funkcji wzrokowych i słuchowo-językowych.

DEKODOWANIE WYRAZÓW

Umiejętność poprawnego odczytywania wyrazów niepowiązanych lub bezsensownych. Pozwala to ocenić poprawność i tempo czytania. Jest to kluczowa umiejętność w diagnozowaniu dysleksji.

LEKSYKALNE ROZPOZNAWANIE WYRAZÓW

Różnicowanie słów posiadających znaczenie i tych, które nic nie znaczą. Świadczy o sprawności językowej dziecka.

ZAJĘCIA KOREKCYJNO-KOMPENSACYJNE 

Organizowane są dla uczniów z zaburzeniami i odchyleniami rozwojowymi lub specyficznymi trudnościami w uczeniu się, czyli dysleksją. Celem zajęć jest usprawnianie funkcji wzrokowej, funkcji słuchowej, orientacji przestrzennej, grafomotoryki, doskonalenie techniki czytania i pisania.

ZAJĘCIA DYDAKTYCZNO-WYRÓWNAWCZE

Organizowane są dla uczniów, mających opóźnienia w opanowaniu programów przedmiotów wynikających z podstawy programowej dla danego etapu kształcenia. Celem zajęć jest wyrównywanie braków, powtarzanie i utrwalanie wiadomości.

MYŚLENIE ARYTMETYCZNE

Zrozumienie sformułowanego problemu i wykonanie odpowiednich operacji intelektualnych na liczbach.

PEDAGOGICZNA TERAPIA MATEMATYCZNA

Oddziaływania terapeutyczne (dydaktyczne i wychowawcze) w kierunku pokonywania trudności w uczeniu się matematyki.

DIAGNOZA FUNKCJONALNA

Jest to określenie funkcjonowania dziecka w poszczególnych sferach w odniesieniu do wieku rozwojowego. Określa się mocne i słabe strony funkcjonowania dziecka, wskazuje potencjał rozwojowy i deficyty.

ROZWÓJ INTELEKTUALNY

Rozwój zdolności i umiejętności dokonywania operacji umysłowych na pojęciach abstrakcyjnych (słowa, cyfry, pojęcia i inne znaki graficzne).

ROZWÓJ NIEHARMONIJNY

Znaczna różnica w poziomie wykonywania zadań w określonych obszarach np.: zadań wymagających znajomości słów oraz zadań polegających na organizowaniu przestrzeni.

SKALA SŁOWNA

Mierzy poziom wykonywania operacji myślowych na słowach, cyfrach i pojęciach.

SKALA BEZSŁOWNA

Mierzy poziom wykonywania operacji myślowych na bryłach i znakach graficznych na płaszczyźnie uwzględniając położenie tych obiektów wobec siebie.

INTELIGENCJA PŁYNNA

Wrodzone możliwości wykonywania operacji myślowych czyli „zdolności poprawnego myślenia”.

INTELIGENCJA SKRYSTALIZOWANA

Umiejętność wykonywania operacji myślowych w zadaniach wymagających między innymi znajomości słów, operowania pojęciami, znajomości reguł życia społecznego itp.

TRUDNOŚCI LOGOPEDYCZNE

WADA WYMOWY

Mówimy o niej wówczas, gdy sposób wypowiadania poszczególnych głosek odbiega od ogólnie przyjętego w danym języku. Wady wymowy obejmują szeroką gamę odchyleń poczynając od drobnych nieprawidłowości w realizacji poszczególnych głosek, aż po ciężkie wady, które utrudniają kontakt z otoczeniem, a czasami wręcz uniemożliwiają przystosowanie do życia społecznego.       

Do wad wymowy nie zalicza się cech wymowy dziecięcej, które są normalnym przejawem jej rozwoju.

DYSLALIA 

Zaburzenie rozwoju mowy polegające na nieprawidłowej artykulacji tj odbiegającej od ustalonych norm społecznych.

        Przyczyny:

        zmiany anatomiczne aparatu artykulacyjnego

            o nieprawidłowa budowa języka, podniebienia

            o zniekształcenie zgryzu, anomalie zębowe

            o przerost trzeciego migdałka

            o polipy, skrzywienie przegrody nosowej, przerost śluzówki nosa

        nieprawidłowe funkcjonowanie narządów mowy

            o niska sprawność języka, warg, policzków, podniebienia miękkiego

            o trudności koordynacji pracy wiązadeł głosowych z ruchami narządów 
                 artykulacyjnych

            o zakłócona praca mięśni napinających i przywodzących wiązadła głosowe

            o nieprawidłowa praca zwierającego pierścienia gardłowego

            o brak pionizacji języka, tzw. infantylne połykanie

        nieprawidłowa budowa i funkcjonowanie narządu słuchu

            o zaburzenie analizy i syntezy słuchowej

            o wybiórcze upośledzenie słuchu, obniżenie słyszalności

            o zaburzenie słuchu fonematycznego

        warunki niesprzyjające uczeniu się mowy

            o nieprawidłowe wzorce wymowy, nieprawidłowa atmosfera, styl
                wychowania i postawy rodziców

            o brak stymulacji rozwoju mowy

        nieprawidłowe funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego

        psychiczne podłoże dyslalii (brak zainteresowania mową innych, odczuwanie
            własnych wypowiedzi jako czegoś trudnego, męczącego i w związku z tym
            ograniczanie ich, co nie sprzyja normalnemu rozwojowi mowy)

        opóźniony rozwój psychomotoryczny i emocjonalny dziecka.

SEPLENIENIE

Nieprawidłowa wymowa głosek trzech szeregów – zębowego [s,z,c,dz], dziąsłowego [sz,ż,cz,dż], ciszącego [ś,ź,ć,dź].

ROTACYZM (RERANIE) 

Nieprawidłowa wymowa głoski [R].

KAPATYZM

Wada wymowy polegająca na nieprawidłowym wymawianiu głosek [k,g] – zamiast nich dziecko mówi [t,d].

MOWA BEZDŹWIĘCZNA

To wada wymowy, która polega na nie używaniu przez dziecko głosek dźwięcznych i zastępowaniu ich głoskami bezdźwięcznymi. Występuje jako odrębna wada wymowy, a czasem jest następstwem opóźnionego rozwoju mowy. Zamiana głosek dźwięcznych na ich bezdźwięczne odpowiedniki wygląda następująco: dziecko zamiast „b” mówi „p”, zamiast „d” mówi „t” i dalej: „g” zamienia na „k”, „dz” na „c”, „dż” na „cz”, „dź” na „ć”, „w” na „f”, „z” na „s”, „ż” na „sz”, „ź” na „ś”. Dziecko w wieku szkolnym, nadal mówiące bezdźwięcznie, zwykle ma problemy z czytaniem i pisaniem, gdyż pisze najczęściej tak, jak słyszy i mówi.

MUTYZM 

To zaburzenie mowy, którego istotą jest brak lub ograniczenie mowy u dziecka lub dorosłego, przy jednoczesnym jej rozumieniu. Dotyczy najczęściej dzieci, gdyż jego objawy pojawiają się zwykle między 3. a 5. rokiem życia. W tym przedziale wiekowym częściej dotyka dziewczynek niż chłopców. Częstą przyczyną takiego stanu jest stresująca sytuacja, np. pójście do przedszkola czy nowej szkoły. Obserwuje się różny stopień przejawów mutyzmu; dziecko może nie mówić w ogóle lub rozmawia tylko z pewnymi ludźmi i w pewnych sytuacjach, w innych natomiast nie. Dzieci dotknięte mutyzmem można podzielić na dwie grupy. Do pierwszej zaliczymy takie dzieci, które nie mówią ze względu na swoje otoczenie, do drugiej – dzieci, u których mówienie budzi taki lęk, że wolą w ogóle nie mówić.

JĄKANIE 

Jest nerwicą mowy, polegającą na zaburzeniu koordynacji narządów oddechowego, fonacyjnego (krtań) i artykulacyjnego i chorobowo wzmożonym napięciu mięśni. Powstaje ono zwykle w wieku przedszkolnym, a ujawnia się powtórnie lub nasila w okresie dojrzewania. Występuje częściej u chłopców, niż u dziewcząt. W toku kształtowania się mowy istnieje szczególna podatność na wszelkie jej zaburzenia, należy brać pod uwagę takie czynniki jak: ogólna ruchliwość dziecka, szybkie wzbogacanie słownika oraz rozwój myślenia. Rozumienie mowy rozwija się szybciej niż umiejętność wysławiania. Reagując emocjonalnie, dziecko nie może wyrazić swoich myśli. Powstaje dysproporcja między tym, co dziecko chciałoby, a co może powiedzieć. Jest ona źródłem napięć, które przy braku pomocy i życzliwości, pogłębiają się i w końcu towarzyszą każdej wypowiedzi dziecka.

ROZWÓJ JĘZYKOWY

Nabywanie przez dziecko umiejętności posługiwania się językiem, jako narzędziem komunikacji – nauka słownictwa, stosowania poprawnych form gramatycznych, budowania zdań i logicznych wypowiedzi.

ROZWÓJ ARTYKULACJI

Nabywanie przez dziecko umiejętności prawidłowej czyli ogólnie przyjętej, artykulacji poszczególnych głosek (dźwięków mowy).

OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY (ORM)

Opóźniony rozwój mowy stwierdza się w przypadku, gdy umiejętności językowe dziecka wykształcają się w stopniu niewystarczającym do osiągnięcia efektywnego porozumiewania się z innymi lub nie wykształcają się w ogóle. Stosowanie tego określenia jest uzasadnione zwykle u dzieci do 3 roku życia, u których nie można stwierdzić przyczyny opóźnień w rozwoju języka. W ORM zaburzone mogą być artykulacja i poprawność wypowiedzi. Znacznie ograniczony jest także zasób słownictwa. Wolniejsze tempo nabywania zdolności językowych może dotyczyć zarówno czynności mówienia, jak i rozumienia mowy.

OPÓŹNIONY ROZWÓJ ARTYKULACJI

Mówimy o nim wówczas, gdy sposób wypowiadania, przez dziecko, poszczególnych głosek rozwija się według normalnych etapów, ale z opóźnieniem przekraczającym pół roku.

SPECYFICZNE ZABURZENIA MOWY I JĘZYKA (SLI od ang. Specyfic Language Impairment)

Definiowane często jako zaburzenie nie wywołane czynnikami anatomicznymi, medycznymi, bądź upośledzeniem umysłowym. Jest spowodowane trudnymi do ustalenia przyczynami, których nie można bezpośrednio wiązać z zaburzeniami neurologicznymi, ani zaniedbaniami ze strony środowiska. Pozawerbalna inteligencja dziecka jest w normie, jego słuch nie jest uszkodzony, aparat fonacyjny i artykulacyjny także w normie, nie wykazuje cech zaburzeń umysłowych, bądź społecznych. Trudności te zwykle przejawiają się jako upośledzenie normalnych wzorców nabywania umiejętności językowych już od wczesnych stadiów rozwoju. Dziecko ma problemy nie tylko z artykułowaniem dźwięków, stosowaniem prostych konstrukcji gramatycznych, budowaniem wypowiedzi, lecz także (co istotne!) z rozumieniem wypowiedzi innych osób. Słabo funkcjonuje również jego pamięć słuchowa. SLI w przeciwieństwie do prostego opóźnienia rozwoju mowy nie wyrównuje się samoistnie i zawsze ma konsekwencje w przyszłości! Dziecko przejawia trudności w czytaniu i pisaniu, ma trudności z ortografią, ponadto widoczne są zaburzenia związków interpersonalnych, co jest bezpośrednio związane z problemami w komunikacji. Widoczne są również odchylenia w zakresie emocji i zachowania.

ROZWÓJ ARTYKULACJI ADEKWATNY DO WIEKU

Mówimy o tym wówczas, gdy dziecko nie nabyło jeszcze umiejętności prawidłowego wypowiadania wszystkich głosek, jednak jego rozwój jest zgodny z kalendarium rozwoju.

ELIZJE 

Rodzaj zniekształcenia wyrazu polegający na opuszczaniu głosek np. dziecko nie wymawia pierwszej głoski w wyrazie lub konsekwentnie nie wymawia danej głoski we wszystkich wyrazach.

METATEZY

Rodzaj zniekształcenia wyrazu polegający na przestawianiu głosek, sylab np. kordła, lokomotywa.

UPODOBNIENIA

Rodzaj zniekształcenia wyrazu polegający na ze względu na np. strzykawka - szczszykawka, strzecha – szczszecha, trzcina – czcina.

UPRASZCZANIE GRUP SPÓŁGŁOSKOWYCH

Rodzaj zniekształcenia wyrazu polegający na opuszczeniu jednej lub więcej spółgłosek w złożonej (a zatem trudnej do wypowiedzenia) artykulacyjnie grupie spółgłoskowej np., przedszkole - przeczkole.

DYSFUNKCJA JĘZYKA

Obniżone napięcie mięśni języka, słaba ruchomość w różnych płaszczyznach, brak lub słaba pionizacja czubka – niemożność uniesienia lub utrzymania języka w płaszczyźnie pionowej - ściśle związana z nieprawidłowym sposobem połykania tzw. połykaniem infantylnym.

NIEPRAWIDŁOWY SPOSÓB POŁYKANIA

Tzw. połykanie niemowlęce.

ARTYKULACJA

Sposób wypowiadania (wymawiania) głosek (dźwięków języka).

GŁOSKA, LITERA

Podstawowa różnica polega na tym, że głoski wypowiadamy, a litery piszemy.

APARAT ARTYKULACYJNY (narządy artykulacyjne, artykulatory)

Składa się z narządów, które modyfikują strumień powietrza i obejmuje wszystkie narządy jam przewodu oddechowego znajdujące się ponad nagłośnią (wejściem do krtani). Trzy jamy ponadkrtaniowe – jamę nosową, jamę gardłową i jamę ustna – określa się mianem tzw. nasady.       

Narządy znajdujące się w nasadzie, zwane artykulatorami, można podzielić na ruchome i nieruchome. Najważniejsze ruchome narządy to: wargi, język, podniebienie miękkie z języczkiem oraz żuchwa, zaś nieruchome to przede wszystkim: zęby, dziąsła i podniebienie twarde. Ustawienie artykulatorów decyduje o barwie odbieranej przez nas głoski.

APARAT FONACYJNY

To przede wszystkim krtań zbudowana z chrząstek i mięśni. W krtani znajdują się więzadła głosowe (struny).

APARAT ODDECHOWY

To płuca, przepona, tchawica i oskrzela. Dostarczają one powietrza niezbędnego do tworzenia dźwięków.

PRAWIDŁOWY TOR ODDECHOWY

(Żebrowo – przeponowo – brzuszny) wdech przez nos, wydech przez usta (w spoczynku) w trakcie mówienia wdech przez nos i usta. W czynność nabierania powietrza zaangażowane są wszystkie mięśnie oddechowe łącznie z przeponą. Ten typ połączonego oddychania uważany jest za najgłębszy i najwłaściwszy.

NIEPRAWIDŁOWY TOR ODDECHOWY

Tak zwany płytkim tor piersiowy - wdech i wydech następuje przez usta. Jest charakterystyczny dla dzieci w wieku przedszkolnym. Takie oddychanie, nazywane także szczytowym lub obojczykowo-żebrowym, charakteryzuje się tym, że w czasie wdechu poszerzają się głównie górne obszary klatki piersiowej, następuje uniesienie ramion i łopatek, zaś w dalszej fazie następuje podciągnięcie brzucha. Ten typ oddechu jest płytki, angażuje w proces jedynie szczyty płuc i umożliwia tylko częściowe napełnianie ich powietrzem. Jest to oddech wadliwy.

NAWYKOWE ODDYCHANIE PRZEZ USTA

Zarówno w dzień jak i podczas snu dziecko powinno oddychać nosem. Taki tor oddechowy zapewnia właściwy rozwój aparatu artykulacyjnego.

 

 

 

 

SelectionFile type iconFile nameDescriptionSizeRevisionTimeUser
Ċ
Wyświetl Pobierz
  271 KB wersja 2 14 mar 2016, 16:17 poradnia11@onet.pl
Comments